Istorijat karatea

Gdje i kako je nastao Karate?

Legende govore, da je u 6. vijeku budistički monah Taiši Bodidarma iz Kanči Purama u južnoj Indiji, došao u kineski manastir Šaolin i tu ne samo osnovao Zen budizam, nego i monahe uputio u posebna tjelesna vježbanja kako bi izdržali duga meditiranja. Nastao je takozvani šaolinski kungfu, iz koga se razvio najveći broj kineskih borilačkih vještina.

Karate u današnjem obliku nastao je na pacifičkim riukiu-ostrvama, na glavnom ostrvu Okinava. Okinava se nalazi oko 600 kilometra južno od japanskih centralnih ostrva, u južnokineskom moru. Još u 14. vijeku Okinava je imala tijesne trgovačke kontakte sa Japanom, Kinom i Korejom. Urbanski centri ostrva, Naha, Šuri i Tomari, bili su značajna trgovačka središta i nudili živi forum kulturne razmjene sa kineskim kopnom. Time su na Okinavu dospjeli i prvi utisci kineskih borilačkih vještina iz kvanfa/kempo, gdje su se izmiješali sa domaćom borilačkom vještinom iz “te/de” i razvili u “tode” i “okinava-te”. “Te” bukvalno prevedeno znači ruka, a u daljem smislu označava isto tehniku, odnosno ručnu tehniku. Prvobitni naziv za karate, okinava-te, može se, prevesti isto kao ručna tehnika iz Okinave.

Ekonomski značaj riukiu-ostrva dovodilo je do stalnih nemira i ustanaka. Godine 1416. kralj Šo Šin uspio je da ujedini sva ostrva. Radi održavanja mira u pobunjenom narodu zabranio je nošenje svakog oružja. Da bi kontrolisao sve regione, obavezao je svakog lokalnog kneza na trajno prisustvo na svom dvoru u Šuri – ovaj način kontrole kasnije su preuzeli japanski tokugava-šoguni. Zbog zabrane oružja, borilačka vještina okinava-te postajala je sve više omiljena i mnogi njegovi majstori putovali su za Kinu da bi se tamo usavršavali u kungfuu.

Godine 1609. japanski Sačuma-klan zauzeo je riukiu-ostrva, i njihov namjesnik na Okinavi, Šimacu, zaoštrio je zabranu oružja u takvoj mjeri, da se svojstvo svakog oružja, pa i ceremonijalnih, strogo kažnjavalo. Ova zabrana oružja zvala se katanagari, što bi značilo blizu “lov na mačeve”. Mačevi, kame, noževi i sve oštre alatke bile su sistematski prikupljene. Išlo se čak do toga, da se jednom selu priznavao samo jedan jedini nož, sa konopcem vezan pri seoskom bunaru (ili na drugom centralnom mjestu) i strogo čuvan. Zaoštrena zabrana oružja trebala je da spriječi nemire i naoružane otpore protiv novih vladara. Međutim, japanski samuraji imali su pravo na takozvanu “probu mačeva”, po kojom su oštrinu svog mača mogli da isprobaju na leševima, ranjenima ali i samovoljno na seljacima, što se i desilo. Tako je japanska aneksija dovela do povećavanja potrebe samoodbrane, jer su na feudalnoj Okinavi falile isto policijska uprava i pravni postupak, koje bi pojedinca štitile od samovolje drugih. Nedostatak pravnih institucija i povećana potreba samoodbrane od samovolje novih vladara pokrenuli su, dakle, proces intenziviranja i subtiliziranja od “te” u karate.

Oko dvadeset godina trajalo je, dokle su se veliki majstori okinava-tea ujedinili u jedan opozicioni savez i odredili, da se okinava-te i dalje predaje tajno i jedino izabranim ljudima.

U međuvremenu se u seljačkom stanovništvu razvio takozvani kobudo, koji je alatke i svakodnevne stvari sa svojim specijalnim tehnikama upotrebljavao kao oružje. Pri tome su izgubljeni spiritualni, mentalni i zdravstveni aspekti, kao što ih je bilo u kungfuu. Da bi se uzdigla eficijentnost borbene vještine nisu se vježbale tehnike, koje su u sebi nosile nepotrebne rizike. Kobudo i iz svakodnevnih stvari izvedena oružja, nisu se mogla iz ekonomskih razloga zabraniti jer su prosto služile za snabdijevanje seljaka i okupatora. Ali ipak je bilo veoma teško suprostaviti se s’ takvim oružjem jednom usavršenom i dobro naoružanom ratniku.

Zbog toga se razvila u okinava-te i kobudo, koje su se tad zajednički povezano učile, da se protivnik sa jednim udarcem usmrti. Taj, za karate, specifični princip zove se iken hisacu. Prirodna selekcija od što moguće eficijentnijih borbenih tehnika i iken-hisacu-princip donijele su karate reputaciju jednog agresivnog borilačkog sistema, pa i da je “najgrublji od svih borilačkih vještina”.

Smrtnonosno dejstvo ove borilačke vještine izazvalo je japanske okupatore da zaoštre zabranu i učenje okinava-tea stave pod veoma oštre kazne. Međutim, ono se i dalje u tajnosti predavalo. Time je znanje o borilačkim vještinama bilo ograničeno na nekoliko manjih elitnih škola i pojedine porodice, pošto je studiranje borilačkih vještina na kineskom kopnu bilo samo jednom malom broju bogatim građanima moguće.

Do kraja 19. vijeka karate se predavalo uvek u tajnosti, od majstora na učenika. Za vrijeme meiji-restauracije Okinava je 1875. postala zvanično japanska prefektura. U tom vremenu društvene promjene, kada se stanovništvo Okinave počelo prilagođavati japanskim načinima života, a sam Japan posle viševjekovne izolacije otvarati prema svijetu, počelo je i karate da se ponovo vraća u javnost.

Ogava Šintaro, komesar za vaspitanje u prefekturi Okinava, zapazio je 1890. u toku smotre za vojne jedinice, u jednoj grupi, mladiće sa naročito dobrom kondicijom. Mladići su izjavili, da su u jinjo koto šogako (jinjo koto – osnovna škola) učili karate. Na to je lokalna vlada dala nalog majstoru Jasucune Itosu da sastavi lekcije, koje su među drugim sadržavale jednostavne i osnovne kate, iz kojih je izdvojio taktiku i metodiku borbe i u prvi plan stavio zdravstveni aspekt kao držanje, pokretljivost, savitljivost, disanje itd. 1902. je karate zvanično postao školski sport na Okinavi. Ovaj, za karate, važan događaj markira vrijeme, gdje učenje i vježbanje karatea nije više služilo samo radi samoodbrane, nego se isto smatralo za jednu vrstu fiskulture.

Posle 1900. krenuo je iz Okinave jedan talas emigracije na Havaje. Time je karate dospio u SAD, koje su anektirale Havaje 1898. godine.

Gičin Funakoši, učenik majstora Jasucune Itosu i Anko Asato, posebno se istekao u reformi karatea. Funakoši je razumio karate pored njegove fiskulturne uloge, isto kao sredstvo za razvijanje karaktera.

Pored trojice navedenih majstora, i Kanrio Higaona bio je uticajni reformer karatea. Njegov stil integrisao je meke, izbjegavajućive defensivne tehnike sa trvdim, direktnim kontranapadima. Njegovi učenici Čojun Mijagi i Kenva Mabuni osnovali su, na njegovoj bazi sopstvene stilove goju-riu odnosno šito-riu, koji se danas računaju u četiri glavna karate-stila.

Između 1906. do 1915. Gičin Funakoši je sa svojim najboljim učenicima putovao kroz cijelu Okinavu, demonstrirajući javno karate-tehnike. U potonjim godinama, ondašnji prestolonasljednik i kasnije japanski car Hirohito, biješe svedok takvih predstava i pozvao je Funakošija, koji je tada već bio predsjednik jednog okinavskog saveza borilačkih vještina, da na nacionalnom budo-kongresu u Tokiu 1922. godine prezentuje svoj karate. Prezentacija je izazvala žestoki interes, i Funakoši je pozvan da svoju umjetnost praktično demonstrira u kodokanu. Oduševljena publika, među njima i osnivač džudoa Jigoro Kano, uspjela je da nagovori Funakošija da ostane na kodokanu i tu predaje. Dvije godine kasnije, 1924, Funakoši je osnovao svoj prvi dođo.